Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh

Nguyên Văn Hán Việt

Bản Hán Việt dưới đây theo bản dịch của ngài Huyền Trang (Xuánzàng), vị cao tăng đời Đường đã sang Ấn Độ thỉnh kinh và dịch thuật hơn 1.300 quyển kinh từ tiếng Phạn sang Hán văn. Bản dịch này được sử dụng phổ biến nhất trong Phật giáo Đông Á và Việt Nam.

Quán Tự Tại Bồ Tát, hành thâm Bát Nhã Ba La Mật Đa thời, chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách.

Câu mở đầu giới thiệu nhân vật trung tâm: Bồ Tát Quán Tự Tại (Avalokiteśvara) — vị Bồ Tát của lòng từ bi, được biết đến trong Phật giáo Việt Nam với danh hiệu Quán Thế Âm. Khi thực hành Bát Nhã Ba La Mật Đa ở mức sâu xa nhất, Ngài soi thấy năm uẩn đều không có tự tính, và nhờ đó vượt qua mọi khổ ách.

Xá Lợi Tử, sắc bất dị không, không bất dị sắc, sắc tức thị không, không tức thị sắc. Thọ, tưởng, hành, thức diệc phục như thị.

Đoạn kinh trung tâm này được gửi đến Xá Lợi Phất (Śāriputra), đại đệ tử nổi tiếng với trí tuệ bậc nhất trong hàng Thanh văn. Bốn mệnh đề về sắc và không — sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc, sắc tức là không, không tức là sắc — là bốn cách diễn đạt cùng một chân lý từ bốn góc độ khác nhau.

Xá Lợi Tử, thị chư pháp không tướng, bất sinh bất diệt, bất cấu bất tịnh, bất tăng bất giảm.

Sáu phủ định — không sinh không diệt, không dơ không sạch, không tăng không giảm — phá vỡ mọi phạm trù nhị nguyên mà tư duy thông thường sử dụng. Thực tại không thể bị nhốt trong bất kỳ đôi đối nào.

Thị cố không trung vô sắc, vô thọ, tưởng, hành, thức; vô nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý; vô sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; vô nhãn giới, nãi chí vô ý thức giới.

Đoạn "vô" (không có) liên tiếp phủ nhận toàn bộ hệ thống giáo lý Phật giáo nguyên thủy: ngũ uẩn (5), lục căn (6), lục trần (6), thập bát giới (18). Đây không phải sự bác bỏ giáo lý trước đó, mà là sự nâng cấp — từ "giáo lý phương tiện" lên "giáo lý rốt ráo". Ngay cả những khái niệm Phật giáo cũng chỉ là phương tiện, không nên chấp giữ.

Vô vô minh, diệc vô vô minh tận; nãi chí vô lão tử, diệc vô lão tử tận. Vô khổ, tập, diệt, đạo. Vô trí diệc vô đắc.

Đoạn này phủ nhận luôn Mười Hai Nhân Duyên và Tứ Diệu Đế — hai trụ cột của giáo lý nguyên thủy. "Vô trí diệc vô đắc" — không có trí tuệ, cũng không có sự chứng đắc — là đỉnh cao của sự phủ nhận. Khi không còn gì để đạt được, tâm hoàn toàn tự do.

Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha.

Gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā.

Bài thần chú kết thúc — "Đi qua, đi qua, đi qua bờ bên kia, đi hoàn toàn qua bờ bên kia, giác ngộ, tán thán!" — được giữ nguyên âm tiếng Phạn (không dịch nghĩa) vì truyền thống cho rằng thần chú có hiệu lực qua âm thanh, không cần hiểu nghĩa bằng trí năng.