
🪷Giáo pháp mà Đức Phật đã thuyết qua nhiều lần chuyển Pháp luân được dịch từ tiếng Phạn sang tiếng Tạng, và người Tây Tạng đã học tập giáo pháp ấy qua chữ viết Tây Tạng không chỉ dừng ở câu chữ, mà còn tranh biện đến tận cùng ý nghĩa.
Ví dụ như bản thân tôi, từ nhỏ đã học:
Nhiếp loại học བསྡུས་གྲྭ
https://vanthao.org/lessons/nhiep-loai-hoc#45a4082d-45c9-40d8-bc49-26ba2cc74608
Tâm loại Học བློ་རིགས།
https://vanthao.org/lessons/tam-loai-hoc#b382770d-e337-4ac8-8d4e-53e12b85441b
Nhân Loại Học རྟགས་རིགས།
https://vanthao.org/lessons/nhan-loai-hoc#4f87b3e6-d3a6-4fb0-b70e-d75918c5eb71
và giáo lý Trung Quán. Người Tây Tạng lấy các bộ luận lớn của Nalanda làm gốc, y cứ vào các bản chú giải của các bậc thầy Ấn Độ và Tây Tạng. Từ nhỏ tôi đã học thuộc lòng các bộ luận lớn, dựa trên văn bản của các tu viện để học tập qua ba hình thức: giảng dạy, tranh biện và trước tác. Cách học như vậy được truyền thừa từ Nalanda. Về sau, Nalanda chỉ còn là cái tên suông, chính người Tây Tạng chúng ta đã gìn giữ những bộ luận ấy. Riêng bản thân tôi có khoảng bảy tám nghi thức lễ nhận truyền thừa mà tôi đã cùng tham gia tranh biện, kết hợp gốc và chú giải để giảng giải. Dù thời đó có phần vất vả, nhưng việc học tập các bộ luận ấy bằng con đường lý luận thực sự là một phương pháp thiện xảo đặc biệt để khai mở trí tuệ và làm bừng sáng ngọn lửa tuệ giác.”
🪷Ở Trung Hoa, Phật giáo tuy có truyền bá nhưng phương pháp lý luận, giảng và tranh biện không mạnh mẽ bằng. Chúng ta, người Tây Tạng ở ba vùng (Ü-Tsang, Kham, Amdo), học đầy đủ cả Lượng Học, Trung Quán, Bát-nhã Ba-la-mật-đa, kết hợp với tranh biện. Việc tu học qua ba hình thức giảng, biện, viết đặc biệt tại ba tu viện lớn Sera, Drepung, Ganden là điều rất tốt đẹp. Bản thân tôi từ nhỏ cũng đã học thấu đáo Nhiếp loại học, Tâm loại học, Nhân loại học và các bộ luận lớn khác. Di sản văn hóa Phật giáo Tây Tạng vô cùng rộng lớn và tinh vi.”
🪷Việc học Phật pháp ở Tây Tạng vốn rất tinh túy. Dù giữa chừng Tây Tạng đã trải qua tổn thất lớn lao, nhưng khi đến được Ấn Độ, chúng ta đã cố gắng hết sức gìn giữ những gì còn sót lại, tiếp tục nắm giữ cốt lõi các bộ luận lớn và nỗ lực với các bản chú giải. Thế hệ đi trước của chúng ta đã dốc hết công sức. Thật sự chúng ta cần phải luôn ghi nhớ ân đức ấy.”
🪷Ngày nay, giới Phật học đang đặc biệt chú ý đến khoa học về Tâm thức và Lượng học (Nhân loại học) trong lĩnh vực khoa học. Khi tôi đi khắp nơi trên thế giới, tôi thường gặp gỡ các nhà khoa học để trao đổi về Tâm thức học và Lượng học (Nhân loại học). Nhiều người khi khám phá ra những lý lẽ mới đã rất vui mừng. Ở các nước phương Tây, khi tiếp cận với Lượng học (Nhân loại học) và khoa học về Tâm thức, đã hình thành một nền văn hóa chung. Ngày nay chúng ta có thể trao đổi, thảo luận phù hợp với phương pháp của Lượng học (Nhân loại học). Ngay cả ở Trung Hoa cũng đang có sự quan tâm lớn đến Phật học. Việc người Tây Tạng chúng ta đã gìn giữ suốt hàng ngàn năm nay vẫn có thể được vận dụng và suy ngẫm ngay trong thế kỷ 21 này đó thực sự là điều rất tốt đẹp.
Xin cảm ơn tất cả.🙏🏻
link:
https://youtu.be/ABVnY-i5tfg?si=1bvctuRDxYnhVOm0
#Trích: Đức Đạt Lai Lạt Ma ban lời khuyên dạy tại Ladakh ngày 23/08/2026
#Việt dịch: Thích nữ Vạn Thảo